Hướng dẫn phòng chống bệnh lùn sọc đen phương Nam hại lúa vụ Hè Thu năm 2018
Ngày 19/6/2018, UBND xã Thạch Văn đã ban hành văn bản hướng dẫn phòng, chống bệnh lùn sọc đen phương Nam hại lúa vụ Hè Thu năm 2018, gửi các thôn trên địa bàn xã để tuyên truyền hướng dẫn cho nông dẫn thực hiện với nội dung như sau
Hướng dẫn phòng chống bệnh lùn sọc đen phương Nam hại lúa vụ Hè Thu năm 2018

Vụ Hè Thu 2017, bệnh lùn sọc đen Phương nam tái bùng phát và gây thiệt hại nặng trên lúa tại các tỉnh phía Bắc và Bắc trung bộ, diện tích nhiễm bệnh 61.271ha, khoảng 21.867ha mất trắng; tại Hà Tĩnh, vụ Hè Thu năm 2017 và vụ xuân năm 2018 bệnh lùn sọc đen đã xuất hiện rải rác trên các trà lúa ở giai đoạn đẻ nhánh đến giai đoạn phân hóa đòng tại các xã Cẩm Lộc, Cẩm Lạc – huyện Cẩm Xuyên.

Vụ Hè thu năm 2018 qua kết quả điều tra của Chi cục Trồng trọt và bảo vệ thực vật đến ngày 14/6/2018 rầy lưng trắng (pha trưởng thành) đã xuất hiện trên mạ, lúa gieo thẳng giai đoạn 1-3 lá. Kết quả giám định mẫu rầy lưng trắng tại Trung tâm Bảo vệ thực vật đã phát hiện 04 mẫu rầy lưng trắng (trưởng thành) phản ứng dương tính với virus lùn sọc đen Phương Nam (xóm Hưng Tiến, xã Cẩm Hưng; xóm 6, xã Cẩm Lạc, huyện Cẩm Xuyên). Nguy cơ bệnh lùn sọc đen phương Nam bùng phát gây hại trong vụ Hè thu năm 2018 và các vụ lúa tiếp theo rất cao nếu không có các biện pháp phòng trừ kịp thời.

          Nguyên nhân Bệnh lùn sọc đen có môi giới truyền bệnh là rầy lưng trắng, truyền bệnh theo kiểu bền vững tích lũy.

          Triệu chứng. Giai đoạn mạ: Triệu chứng rất khó phát hiện, thường chỉ xuất hiện triệu chứng thấp lùn, còi cọc và lá xanh đậm. Giai đoạn lúa đẻ nhánh: Cây lúa xanh đậm và thấp lùn, một số lá bị xoắn đầu lá hoặc xoắn lá, rách mép. Mặt dưới phiến lá có thể xuất hiện nổi các u sáp chạy dọc đứt đoạn theo gân lá. Các u sáp trắng thường được quan sát thấy rõ hơn ở dọc gân lá chính và bẹ lá. Một số dảnh lúa xuất hiện các nhánh phụ mọc lên từ đốt thân và có nhiều rễ bất định tại gốc nhánh phụ. Giai đoạn phân hóa đòng: Các triệu chứng như mô tả ở giai đoạn đẻ nhánh nhưng biểu hiện điển hình hơn, cây thấp lùn khác biệt rõ ràng với cây lúa khỏe. Gân bẹ lá nổi rõ, phiến lá bắt đầu chuyển vàng, khô đầu lá, các vết gỉ sắt, đốm nâu xuất hiện trên lá. Khi lúa vươn lóng, một số lóng sát gốc có thể xuất hiện triệu chứng u sáp trắng nổi gồ và chạy dọc lóng thân phía sát gốc, ra nhiều rễ mọc ngược ở đốt thân. Rễ bắt đầu bị hủy hoại, thối đen, có thể nhổ cả khóm lúa lên rất dễ dàng; nhìn mặt bằng ruộng nhấp nhô, lồi lõm. Giai đoạn trổ bông: Những khóm lúa bị nhiễm bệnh sớm sẽ thối rễ từ giai đoạn phân hóa đòng và bị lùn, lụi; những khóm lúa bị nhiễm bệnh muộn hơn có hiện tượng trổ nghẽn đòng hoặc không trổ thoát; những bông trổ thoát nhiều hạt bị lép, đen. Các u sáp trên lóng thân chuyển từ màu trắng sáng màu nâu, đen; mặt dưới lá, bẹ lá nổi rõ các nốt sần. Những dảnh nhiễm bệnh muộn sẽ biểu hiện các triệu chứng giống như giai đoạn đẻ nhánh ở trên các lá phía trên, nhất là lá đòng.

Đặc điểm phát sinh gây hại rầy lưng trắng mang virus trong cơ thể di trú đến truyền virus cho mạ, lúa gieo thẳng ngay từ đầu vụ. Sau một thời gian ủ bệnh trong cây lúa mới biểu hiện triệu chứng bệnh (từ 10-30 ngày tùy tuổi cây lúa lúc bị nhiễm virus). Trên đồng ruộng biểu hiện triệu chứng rõ nhất khi lúa ở giai đoạn phân hóa đòng đến trổ. Diện tích nhiễm bệnh sẽ tăng rất nhanh ở giai đoạn này. Lúa bị nhiễm bệnh càng sớm sẽ biểu hiện triệu chứng sớm hơn và càng bị hại nặng, tỷ lệ bệnh càng cao, nguy cơ thiệt hại về năng suất càng lớn.

Phương thức lan truyền của rầy lưng trắng đầu vụ, rầy lưng trắng nhiễm virus do chích hút nhựa từ cây lúa, cỏ bị bệnh rồi di trú trên ruộng lúa mới gieo sinh sống. Rầy tiếp tục chích hút nhựa cây và truyền virus cho cây lúa. Ký chủ phụ: Lúa chét, cỏ lồng vực nước, cỏ đuôi phượng, cỏ đuôi voi, cỏ lục lông, cỏ mần trầu cũng có thể là nguồn bệnh từ đó lan truyền virus.

Một số đặc điểm lan truyền bệnh cả rầy non và rầy trưởng thành đều truyền được virus gây bệnh lùn sọc đen. Rầy lưng trắng chỉ cần chích hút cây lúa bị bệnh một lần là có thể mang nguồn bệnh, sau thời gian ủ bệnh trong cơ thể (khoảng 10 ngày) thì rầy truyền bệnh cho đến chết. Rầy lưng trắng cánh dài nguy hại hơn rầy lưng trắng cánh ngắn vì chúng có khả năng phát tán, di chuyển xa làm lan truyền nguồn bệnh trên diện rộng. Rầy lưng trắng có khả năng truyền virus lùn sọc đen từ lúa (kể cả lúa chét) sang lúa; từ cây cỏ ký chủ phụ sang lúa và ngược lại. Virus gây bệnh lùn sọc đen không lây truyền được qua trứng rầy lưng trắng, hạt giống, đất, nước, không khí, vết thương cơ giới và cũng không truyền được từ cây bệnh sang cây khỏe nếu không có rầy lưng trắng làm môi giới truyền bệnh. Các giai đoạn sinh trưởng của cây lúa đều có thể bị nhiễm bệnh. Tuy nhiên mẫn cảm nhất là từ giai đoạn mạ đến giai đoạn đẻ nhánh rộ, cây lúa bị nhiễm bệnh ở giai đoạn này sẽ bị giảm năng suất nghiêm trọng hoặc mất trắng nhưng nếu nhiễm bệnh ở giai đoạn đứng cái trở đi thiệt hại nhẹ hơn.

Biện pháp phòng, chống bệnh lùn sọc đen  vệ sinh đồng ruộng bằng cách cày vùi gốc rạ lúa vụ xuân ngay sau khi thu hoạch để ngăn ngừa lúa chét, lúa tái sinh phát triển; tiêu hủy ký chủ phụ của rầy và bệnh lùn sọc đen, đặc biệt là tại các vùng đã từng bị lùn sọc đen gây hại. Bố trí thời vụ: Căn cứ vào khung thời vụ chung của tỉnh chỉ đạo gieo cấy tập trung, đồng loạt phấn đấu mỗi cánh đồng thời gian từ khi bắt đầu gieo cấy đến kết thúc khoảng 1-2 ngày. Theo dõi, giám sát rầy lưng trắng bằng bẩy đèn: Đặt bẫy đèn ở những nơi bệnh phát sinh sớm và bị hại nặng ở các vụ trước, năm trước để phát hiện và thu được rầy lưng trắng di trú. Thu mẫu rầy lưng trắng để giám định vi rút gây bệnh lùn sọc đen bằng Test.  Bảo vệ mạ: Khi phát hiện bệnh lùn sọc đen trên ruộng mạ thì tiến hành tiêu hủy toàn bộ, thay đổi phương thức từ gieo thẳng sang cấy (hoặc ngược lại). Biện pháp canh tác: Hạn chế gieo cấy các giống nhiễm nặng rầy lưng trắng, đặc biệt ở những vùng bị nhiễm bệnh nặng vụ trước hoặc vùng có nguy cơ cao. Áp dụng biện pháp kỹ thuật “Hệ thống thâm canh lúa cải tiến”, “3 giảm - 3 tăng”; không phun thuốc kích thích sinh trưởng khi lúa đã bị bệnh, bón phân cân đối, không bón thừa phân đạm.

Trừ rầy lưng trắng và tiêu hủy nguồn bệnh: Ngay từ khi gieo mạ, gieo thẳng hoặc cấy lúa: Nếu phát hiện rầy lưng trắng mang vi rút lùn sọc đen cần tập trung phun bao vây kịp thời để diệt nguồn rầy mang vi rút bằng nhóm thuốc tiếp xúc, xông hơi như: Victory 585EC, Wavotox 585EC, Fidur 220EC, Bassa 50EC...

         (Lưu ý: Sử dụng thuốc BVTV phải tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng, những ngày nắng nóng phun thuốc trước 9 giờ sáng hoặc sau 16 giờ chiều). Giai đoạn lúa đẻ nhánh: Tiếp tục kiểm tra, nếu phát hiện rầy lưng trắng thì phun thuốc để hạn chế số lượng môi giới lan truyền bệnh.Tiêu hủy cây lúa bị bệnh: Thường xuyên thăm ruộng để phát hiện và nhổ bỏ, tiêu hủy (vùi xuống bùn) ngay các khóm, dảnh lúa bị bệnh; ruộng lúa giai đoạn trước đứng cái có trên 30% số dảnh lúa bị bệnh thì tiến hành tiêu hủy ngay cả ruộng bằng cách cày vùi diệt mầm bệnh; trước khi cày vùi phải phun thuốc trừ rầy lưng trắng để ngăn chặn nguồn bệnh phát tán sang các ruộng khác. Chỉ gieo lại nếu còn kịp thời vụ do cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương quy định. Giai đoạn lúa đứng cái trở đi: Những ruộng, khu vực đã phát hiện rầy lưng trắng mang vi rút cần phun trừ khi rầy cám lứa kế tiếp nở rộ; những ruộng, khu vực còn lại thường xuyên tổ chức điều tra, khoanh vùng, chỉ đạo phun thuốc trừ rầy lưng trắng những nơi có mật độ từ 1000 con/m2 trở lên (đối với lúa trước trổ) hoặc có mật độ từ 2000 con/m2 trở lên (đối với lúa sau trổ) khi rầy đa số tuổi 1-3. Tiêu hủy cây lúa bị bệnh: Trường hợp ruộng lúa bị bệnh ở mức độ nhẹ và rải rác thì tiến hành nhổ và tiêu hủy cây lúa, khóm lúa bị bệnh; phun thuốc trừ rầy lưng trắng để hạn chế lây lan nguồn bệnh sang ruộng khác; trường hợp ruộng lúa bị nhiễm bệnh nặng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất thì phải tiêu hủy bằng cách cày vùi cả ruộng, trước khi cày phải phun thuốc trừ rầy lưng trắng để hạn chế lây lan nguồn bệnh sang các ruộng khác.

Trên đây là hướng dẫn phòng trừ bệnh lùn sọc đen phương Nam, bà con nông dân cần thường xuyên thăm đồng phát hiện sớm để có các biện pháp phòng chống theo hướng dẫn./.

Tác giả: NVT - Nguồn: UBND.TV